Alimentatieplicht bij samenwonen: uw rechten en plichten
Alimentatieplicht bij samenwonen houdt in dat partners die samenwonen, onder bepaalde voorwaarden financieel voor elkaar kunnen zorgen, ook na een scheiding of beëindiging van de relatie. In tegenstelling tot gehuwden, is de alimentatieplicht voor samenwoners niet automatisch vastgelegd in de wet, maar kan deze afhankelijk zijn van afspraken, wettelijke regels en rechterlijke beslissingen. Lees hier alles over uw rechten en plichten.
Wat is alimentatieplicht bij samenwonen?
Alimentatie is een financiële bijdrage die een persoon moet betalen aan een voormalig partner om in diens levensonderhoud te voorzien. Bij samenwoners (partners die samenwonen zonder gehuwd te zijn) is deze verplichting niet automatisch van kracht, zoals wel het geval is bij gehuwde stellen. Toch kan de rechter in bepaalde gevallen alimentatie toekennen, bijvoorbeeld als er een groot inkomensverschil bestaat of als één partner financieel afhankelijk is geworden tijdens de relatie.
De alimentatieplicht bij samenwonen wordt geregeld door de Wet op de alimentatie voor ongetrouwde ouders en samenwonenden (Wet Alimentatie Ongetrouwde Ouders en Samenwonenden, kortweg Waos), en aanvullend door het Burgerlijk Wetboek (BW), met name artikel 1:262 over de alimentatieplicht tussen ouders en kinderen en artikel 7:800 over eiserlijke alimentatie.
Wettelijke grondslag voor alimentatie bij samenwonen
De belangrijkste wettelijke grondslagen voor alimentatieplicht bij samenwonen zijn:
- Wet Alimentatie Ongetrouwde Ouders en Samenwonenden (Waos): Deze wet regelt alimentatie tussen ongetrouwde ouders en tussen voormalige samenwoners. Artikel 1:262 BW bepaalt dat ouders verplicht zijn om voor hun kinderen te zorgen, maar bij samenwoners is de toepassing minder rechtstreeks.
- Artikel 7:800 BW (eiserlijke alimentatie): Hiermee kan een rechter alimentatie toekennen als een partner financieel afhankelijk is van de andere. Dit is cruciaal voor samenwoners.
- Artikel 7:801 BW: Beperkt de duur van alimentatie. Bij samenwoners kan de rechter bijvoorbeeld bepalen dat alimentatie maximaal 5 jaar duurt, tenzij er bijzondere omstandigheden zijn.
- Artikel 1:259a BW (samenlevingscontract): Als samenwoners een samenlevingscontract hebben opgesteld, kunnen zij zelf afspraken maken over alimentatie na beëindiging van de relatie.
Belangrijk: De rechter kijkt bij samenwoners of er sprake is van een redelijke afhankelijkheid. Dit houdt in dat de partner die alimentatie eist, tijdens de samenwoning financieel afhankelijk is geworden van de andere partner, bijvoorbeeld door niet te werken of een lagere baan te hebben vanwege de zorgverdeling.
Praktische voorbeelden van alimentatie bij samenwonen
Hieronder enkele concrete situaties waarin alimentatie bij samenwonen van toepassing kan zijn:
- De thuiszorgpartner: Anna en Bert woonden 10 jaar samen. Anna stopte met werken toen hun kind geboren werd en zette zich volledig in voor de opvoeding en het huishouden. Nadat het stel uit elkaar gaat, kan Anna alimentatie eisen omdat ze tijdens de relatie financieel afhankelijk is geworden van Berts inkomen.
- De studerende partner: Tom en Lisa woonden 5 jaar samen. Lisa studeerde fulltime en had geen eigen inkomen. Na de scheiding kan Lisa alimentatie vragen omdat ze tijdens de relatie niet kon bijdragen aan de kosten door haar studie.
- De gezondheidsproblemen: Marco en Petra woonden samen, maar door een ziekte van Petra kon zij niet meer werken. Marco betaalde de huur en levensmiddelen. Na hun scheiding kan Petra alimentatie eisen omdat zij door gezondheidsredenen niet in staat was om zelfstandig te voorzien in haar levensonderhoud.
- Geen alimentatie door eigen inkomen: David en Eva woonden samen, maar beiden hadden een eigen goed betaald baan. Na de scheiding kan Eva geen alimentatie eisen omdat zij altijd financieel onafhankelijk is geweest en geen afhankelijkheid kan aantonen.
Rechten en plichten bij alimentatie voor samenwoners
Rechten van de alimentatieontvanger
- Het recht om alimentatie te claimen als er sprake is van redelijke afhankelijkheid tijdens de samenwoning.
- Het recht om een alimentatievonnis te vragen bij de rechter, indien er geen vrijwillige afspraak wordt gemaakt.
- Het recht om bijstand te vragen van de overheid (bijvoorbeeld via de Toeslagen) als de alimentatiegever niet voldoet.
- Het recht om kinderalimentatie te ontvangen als er kinderen zijn uit de relatie (geregeld door de Wet Alimentatie Ongetrouwde Ouders).
Plichten van de alimentatieverschaffer
- De verplichting om alimentatie te betalen als de rechter dit heeft vastgesteld.
- De plicht om inkomensverklaringen te leveren aan de alimentatieontvanger of de rechter.
- De verplichting om verzekeringen (zoals arbeidsongeschiktheidsverzekering) te behouden die de alimentatie kunnen dekken.
- De plicht om geen actieve tegenwerking te leveren bij het innen van alimentatie (bijvoorbeeld door inkomen te verbergen).
Alimentatieplicht: samenwoners vs. gehuwden
Er zijn belangrijke verschillen tussen de alimentatieplicht voor samenwoners en gehuwde stellen. Hieronder een overzicht:
| Aspect | Samenwoners | Gehuwden |
|---|---|---|
| Automatische alimentatieplicht | Nee, alleen als de rechter dit besluit op basis van redelijke afhankelijkheid. | Ja, volgens art. 1:81 BW kan de rechter alimentatie toekennen bij scheiding. |
| Duur alimentatie | Maximaal 5 jaar (art. 7:801 BW), tenzij bijzondere omstandigheden. | Geen vaste duur, afhankelijk van de omstandigheden (bijv. opvoeding kinderen). |
| Kinderalimentatie | Ja, via de Wet Alimentatie Ongetrouwde Ouders. | Ja, via de Wet Alimentatie Ongetrouwde Ouders of art. 1:262 BW. |
| Samenlevingscontract | Kan afspraken maken over alimentatie na beëindiging. | Echtscheidingsconventie kan afspraken maken. |
| Echtscheidingseffecten | Geen echtscheiding, maar beëindiging samenwoning. | Scheiding heeft directe gevolgen voor alimentatie en vermogensrecht. |
Veelgestelde vragen over alimentatieplicht bij samenwonen
Kan ik alimentatie claimen als ik samenwoonde zonder getrouwd te zijn?
Ja, maar alleen als de rechter vindt dat er sprake is van redelijke afhankelijkheid. Dit betekent dat u tijdens de samenwoning financieel afhankelijk was van uw partner, bijvoorbeeld omdat u niet werkte of een lagere baan had vanwege zorgverplichtingen. De rechter kijkt naar factoren zoals de duur van de samenwoning, de inkomenssituatie en of er kinderen zijn.
Hoe lang duurt alimentatie bij samenwonen?
De alimentatieplicht bij samenwonen duurt maximaal 5 jaar, tenzij de rechter uitzonderingen maakt (art. 7:801 BW). Bijvoorbeeld als de alimentatieontvanger door gezondheidsproblemen of leeftijd niet in staat is om zelfstandig te voorzien in zijn levensonderhoud. Bij kinderen geldt een andere regeling (tot de meerderjarigheid of langer als het kind nog studeert).
Wat als mijn ex-partner weigert alimentatie te betalen?
Als uw ex-partner weigert om alimentatie te betalen, kunt u verschillende stappen ondernemen:
- Vorderingsprocedure: Laat de alimentatieplicht vastleggen door een vonnis en start een vorderingsprocedure bij de rechter.
- Inning: Vraag de Koninglijke Landmacht (of een incassobureau) om het bedrag in te vorderen.
- Dwangmiddelen: De rechter kan een dwangbevel geven, waardoor de alimentatiegever bijvoorbeeld zijn salaris moet laten inhouden.
- Bijstand: Vraag een alimentatievoorziening aan bij de overheid als uw ex-partner niet betaalt.
Kan ik alimentatie weigeren als ik niet getrouwd was?
Als u niet getrouwd was, bent u niet automatisch verplicht om alimentatie te betalen. Toch kan de rechter u wel verplichten om alimentatie te betalen als:
- Uw ex-partner financieel afhankelijk is geworden tijdens de samenwoning.
- Er sprake is van een groot inkomensverschil en uw ex-partner niet in staat is om zelfstandig te voorzien in zijn levensonderhoud.
- U tijdens de samenwoning actief heeft bijgedragen aan de afhankelijkheid (bijvoorbeeld door een partner te ondersteunen bij studie of zorg).
Tips en aanbevelingen bij alimentatieplicht voor samenwoners
1. Maak afspraken tijdens de relatie
Overweeg om een samenlevingscontract op te stellen waarin u afspraken maakt over alimentatie na beëindiging van de relatie. Hierin kunt u regelen wie wat betaalt bij scheiding, inclusief alimentatie. Een advocaat kan u helpen met het opstellen van dit contract.
2. Bewijs de afhankelijkheid
Als u alimentatie wilt claimen, is het belangrijk om bewijs te hebben dat u tijdens de samenwoning financieel afhankelijk was. Denk aan:
- Bankafschriften die tonen dat uw partner de huur, boodschappen of andere kosten betaalde.
- Getuigenissen van buren, familie of vrienden.
- E-mails of berichten waarin uw partner beloofde financieel te zorgen.
- Een overzicht van uw werkloosheid of lagere inkomen door zorgverplichtingen.
3. Raadpleeg een advocaat
Alimentatiezaken kunnen complex zijn, vooral als het gaat om samenwoners. Een juridisch advocaat gespecialiseerd in familierecht kan u helpen:
- Om uw kansen op alimentatie in te schatten.
- Om een alimentatievonnis te verkrijgen.
- Om uw rechten te behartigen bij het innen van alimentatie.
4. Houd een financieel overzicht bij
Als u alimentatie ontvangt, is het belangrijk om een financieel overzicht bij te houden. Dit helpt u om:
- De hoogte van de alimentatie te bewijzen.
- Te controleren of de alimentatiegever betaalt wat hij verschuldigd is.
- Bij te stellen als uw situatie verandert (bijvoorbeeld door een nieuwe baan of gezondheidsproblemen).
5. Wees voorbereid op veranderingen
Als uw ex-partner zijn inkomen verliest of u uw situatie verandert (bijvoorbeeld door herstel van gezondheid), kunt u de alimentatie bijstellen. Dit moet u melden aan de rechter of het incassobureau. Zorg ervoor dat u:
- Direct actie onderneemt bij veranderingen.
- Bewijs levert voor de nieuwe situatie (bijvoorbeeld een arbeidsongeschiktheidsverklaring).
- Contact houdt met uw advocaat of het incassobureau.